Przejdź do treści

Szumy uszne

Czym są szumy uszne

Szum uszny (tinnitus) to wrażenie dźwięku, który nie pochodzi z otoczenia — słyszy go wyłącznie osoba, której dotyczy. Bywa opisywany jako piszczenie, dzwonienie, buczenie, syczenie albo szum morza. U części osób jest ledwie zauważalny, u innych utrudnia zasypianie i skupienie się na pracy.

Szumy uszne to objaw, nie choroba. Tak jak gorączka może mieć wiele przyczyn, tak samo szum w uchu bywa sygnałem bardzo różnych sytuacji — od zwykłego czopu woskowinowego, przez uszkodzenie słuchu po hałasie, aż po zmiany wymagające dalszej diagnostyki obrazowej. Dlatego pierwszym krokiem nigdy nie jest leczenie, a ustalenie, co szum wywołuje.

Najczęstsze przyczyny

Po stronie ucha

  • czop woskowinowy lub ciało obce — najprostsza i najszybciej odwracalna przyczyna,
  • uszkodzenie słuchu po hałasie — koncert, strzelanie, praca bez ochronników,
  • niedosłuch związany z wiekiem — szum często pojawia się wcześniej niż sam niedosłuch,
  • zapalenie ucha środkowego i płyn w jamie bębenkowej,
  • otoskleroza — utrwalenie ruchomości kosteczek słuchowych,
  • choroba Ménière’a — szum współistnieje tu z napadowymi zawrotami głowy.

Poza uchem

  • napięcie mięśni karku i żuchwy, zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego,
  • leki — niektóre antybiotyki, leki moczopędne, duże dawki salicylanów,
  • choroby ogólne — niedokrwistość, niedoczynność i nadczynność tarczycy,
  • przyczyny naczyniowe, na które wskazuje szum tętniący, zgodny z rytmem serca.

Kiedy zgłosić się szybko

Większość szumów usznych nie jest stanem nagłym, ale są sytuacje, w których liczy się czas i warto zgłosić się w ciągu kilku dni:

  • szum pojawił się nagle, razem z wyraźnym pogorszeniem słuchu w jednym uchu,
  • szum jest tętniący — słyszalny w rytm bicia serca,
  • towarzyszą mu zawroty głowy, oczopląs albo osłabienie mięśni twarzy,
  • szum występuje tylko w jednym uchu i nie ustępuje,
  • pojawił się po urazie głowy lub po bardzo głośnej ekspozycji.

Nagły niedosłuch jednostronny traktuje się jako stan pilny. Im szybciej rozpocznie się postępowanie, tym większa szansa na poprawę słuchu.

Jak wygląda diagnostyka

Podczas wizyty najpierw pytam o charakter szumu: czy jest stały czy napadowy, w jednym czy obu uszach, czy zmienia się przy ruchach głowy lub szczęki, co go nasila i co przynosi ulgę. Ten wywiad często zawęża listę możliwych przyczyn bardziej niż jakiekolwiek badanie.

Następnie wykonuję:

  1. Otoskopię — obejrzenie przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Już na tym etapie wychodzą czopy woskowinowe, perforacje i płyn za błoną.
  2. Badanie słuchu (audiometria tonalna) — pokazuje, czy i w jakim zakresie częstotliwości słuch jest osłabiony.
  3. Tympanometrię — ocenia ciśnienie i podatność błony bębenkowej, wykrywa płyn w uchu środkowym.
  4. Badanie szyi, karku i stawów skroniowo-żuchwowych, jeśli wywiad na to wskazuje.

W wybranych przypadkach kieruję na badania dodatkowe — rezonans magnetyczny, badania krwi lub konsultację neurologiczną albo naczyniową.

Możliwości postępowania

Leczenie zależy wyłącznie od ustalonej przyczyny — dlatego nie da się z góry powiedzieć, jak będzie wyglądać. Najczęściej stosowane kierunki to:

  • usunięcie przyczyny odwracalnej — czop woskowinowy, leczenie zapalenia, odstawienie lub zamiana leku (zawsze w porozumieniu z lekarzem prowadzącym),
  • protezowanie słuchu — aparat słuchowy u osób z niedosłuchem bardzo często zmniejsza odbieranie szumu, bo mózg przestaje „podkręcać” brakujący sygnał,
  • terapia dźwiękiem — kontrolowane wzbogacanie otoczenia dźwiękiem, żeby szum przestał dominować w ciszy,
  • terapia poznawczo-behawioralna — najlepiej udokumentowana metoda zmniejszania uciążliwości szumu, gdy nie da się usunąć jego źródła,
  • leczenie chorób współistniejących — zaburzeń snu, napięcia mięśniowego, tarczycy.

Warto wiedzieć, że nie istnieje jeden lek „na szumy uszne”. Preparaty dostępne bez recepty bywają reklamowane w tym wskazaniu, ale ich skuteczność nie ma mocnego potwierdzenia w badaniach.

Gdy potrzebne jest leczenie specjalistyczne

Szumy przewlekłe, bardzo uciążliwe albo oporne na proste postępowanie wymagają metod, których nie prowadzi się podczas zwykłej wizyty. Pracuję w ośrodku zajmującym się wyłącznie słuchem, szumami i zaburzeniami równowagi — w poradni LiMED w Tarnowskich Górach — gdzie dostępne są:

  • TRT (tinnitus retraining therapy) — połączenie kontrolowanej stymulacji dźwiękiem z pracą nad reakcją na szum. Metoda stosowana od lat dziewięćdziesiątych i najlepiej opisana w literaturze,
  • neuromodulacja akustyczna — dźwięk dobrany tak, by rozstrajać nieprawidłową synchronizację w drodze słuchowej,
  • elektrostymulacja gałęzi usznej nerwu błędnego (tVNS) — stosowana tygodniami, z oceną efektu po kilku miesiącach,
  • podanie leku do ucha środkowego — przede wszystkim w szumach o nagłym początku, którym towarzyszy nagłe pogorszenie słuchu,
  • dobór aparatu słuchowego, gdy szumowi towarzyszy niedosłuch.

Żadnej z tych metod nie dobiera się „na szum” w oderwaniu od przyczyny. Najpierw musi być rozpoznanie — dopiero potem ma sens wybór postępowania.

Co możesz zrobić samodzielnie

  • Chroń słuch — ochronniki lub zatyczki na koncertach, przy pracy z narzędziami.
  • Nie szukaj ciszy — całkowicie wyciszone otoczenie zwykle nasila odbieranie szumu. Cichy dźwięk tła (wentylator, spokojna muzyka) pomaga zasnąć.
  • Zadbaj o sen w regularnych godzinach — zmęczenie wyraźnie pogarsza tolerancję szumu.
  • Nie używaj patyczków higienicznych do przewodu słuchowego — najczęściej wpychają woskowinę głębiej.
  • Zapisuj, co nasila szum — taki dzienniczek bardzo pomaga w rozmowie z lekarzem.

Powyższy tekst ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy. Objawy opisane na tej stronie mogą mieć różne przyczyny — o postępowaniu w konkretnym przypadku decyduje lekarz po badaniu.

Umów się na wizytę

Najszybciej umówisz termin telefonicznie. Oddzwaniamy na nieodebrane połączenia.

Zapraszam do gabinetu we wtorki, po wcześniejszej rejestracji telefonicznej.