Przejdź do treści

Zaburzenia równowagi i zawroty głowy

Zawroty głowy to nie jedna dolegliwość

Pod hasłem „zawroty głowy” pacjenci opisują bardzo różne odczucia, a rozróżnienie ich jest kluczowe dla postawienia rozpoznania. W praktyce pomaga podział na trzy grupy:

  • zawroty układowe (wirowe) — wyraźne wrażenie ruchu: otoczenie wiruje albo my wirujemy. To najczęściej problem ucha wewnętrznego lub nerwu przedsionkowego,
  • zawroty nieukładowe — uczucie zamroczenia, „pływania”, niepewności, bez wirowania. Częściej mają podłoże ogólnoustrojowe albo krążeniowe,
  • zaburzenia równowagi bez zawrotów — chwiejność chodu przy jasnej głowie, typowa dla zaburzeń neurologicznych i ortopedycznych.

Dlatego na wizycie tak dużo pytam o szczegóły: jak długo trwa jeden napad (sekundy? godziny? dni?), co go wywołuje, czy towarzyszą mu objawy z ucha, czy pojawia się przy określonej pozycji głowy.

Najczęstsze przyczyny laryngologiczne

Łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV)

Najczęstsza przyczyna zawrotów wirowych. Odpowiadają za nie przemieszczone kryształki w kanałach półkolistych ucha wewnętrznego. Charakterystyczne są krótkie, bardzo intensywne napady — kilkanaście do kilkudziesięciu sekund — wywoływane obróceniem się w łóżku, położeniem na boku albo odchyleniem głowy.

To sytuacja, w której rozpoznanie stawia się przy łóżku pacjenta, za pomocą prób położeniowych, a leczeniem są manewry repozycyjne — zestaw ruchów głowy przesuwających kryształki tam, gdzie nie powodują objawów. U większości osób poprawa jest szybka.

Zapalenie nerwu przedsionkowego

Nagłe, bardzo silne zawroty utrzymujące się godzinami i dniami, zwykle z nudnościami i wymiotami, bez pogorszenia słuchu. Objawy ustępują stopniowo, a istotną rolę w powrocie do formy odgrywa wczesna rehabilitacja przedsionkowa — nie leżenie w łóżku.

Choroba Ménière’a

Charakterystyczne połączenie czterech objawów: napadowe zawroty trwające od 20 minut do kilku godzin, jednostronny niedosłuch, szum uszny i uczucie pełności w uchu. Rozpoznanie wymaga powtarzalnego wzorca napadów oraz potwierdzenia niedosłuchu w badaniu słuchu.

Inne

Zapalenie błędnika, urazy głowy, przetoka perylimfatyczna, guzy kąta mostowo-móżdżkowego (rzadko, ale trzeba je wykluczyć przy jednostronnych objawach usznych).

Objawy, przy których trzeba działać natychmiast

Część zawrotów ma przyczynę neurologiczną, nie uszną. Poniższe objawy wymagają pilnego kontaktu z pogotowiem, nie planowej wizyty w gabinecie:

  • nagłe zawroty z podwójnym widzeniem, opadnięciem kącika ust lub niewyraźną mową,
  • osłabienie lub drętwienie kończyn po jednej stronie ciała,
  • bardzo silny, nietypowy ból głowy towarzyszący zawrotom,
  • niemożność utrzymania się na nogach przy zachowanej świadomości,
  • zawroty po urazie głowy z zaburzeniami świadomości.

Jak wygląda diagnostyka

  1. Szczegółowy wywiad — czas trwania napadu, czynniki wywołujące, objawy uszne, przyjmowane leki, choroby współistniejące, urazy.
  2. Badanie laryngologiczne i otoskopia — wykluczenie przyczyn w uchu zewnętrznym i środkowym.
  3. Ocena oczopląsu — samoistnego i wywołanego, z użyciem okularów Frenzla.
  4. Próby położeniowe (m.in. próba Dix–Hallpike’a) — podstawa rozpoznania BPPV.
  5. Badanie słuchu — niedosłuch jednostronny zmienia kierunek diagnostyki.
  6. Próby statyczne i dynamiczne — próba Romberga, chód po linii, próba Unterbergera.

W razie potrzeby kieruję na rezonans magnetyczny albo na konsultację neurologiczną i kardiologiczną — zawroty nie zawsze biorą się z ucha.

Badania układu przedsionkowego

Gdy wywiad i badanie w gabinecie nie wystarczą, trzeba ocenić sam układ równowagi. Pracuję w ośrodku, w którym wykonuje się pełną baterię takich badań — w poradni LiMED w Tarnowskich Górach:

  • wideonystagmografia (VNG) — zapis ruchów gałek ocznych w goglach z kamerą. Oczopląs jest tu mierzony, a nie tylko oglądany, więc da się porównać kolejne badania,
  • próby kaloryczne — ocena, czy oba błędniki odpowiadają tak samo. Pokazują stronę i stopień uszkodzenia,
  • próby na fotelu obrotowym — badanie odruchu przedsionkowo-ocznego w ruchu,
  • test pchnięcia głową (vHIT) — sprawdza każdy z kanałów półkolistych osobno,
  • przedsionkowe potencjały miogenne (VEMP) — ocena części błędnika, której nie obejmują próby kaloryczne,
  • posturografia dynamiczna — pomiar, z których zmysłów faktycznie korzystasz przy utrzymaniu pionu, i ocena ryzyka upadku.

Nie każdy potrzebuje wszystkich. Dobór zależy od tego, co pokazał wywiad — zwykle wystarczą dwa lub trzy.

Wyniki służą nie tylko rozpoznaniu. Pokazują też, czy sensowna jest rehabilitacja przedsionkowa: ćwiczenia, dzięki którym mózg uczy się kompensować trwałe uszkodzenie błędnika. W wielu przypadkach dają więcej niż leki, zwłaszcza że leki przeciw zawrotom stosowane przewlekle tę kompensację utrudniają.

Jak przygotować się do wizyty

  • Spisz przebieg napadów — data, godzina, czas trwania, co je wywołało. Nawet przybliżone dane bardzo pomagają.
  • Przynieś listę wszystkich leków, w tym suplementów i leków bez recepty.
  • Nie przyjmuj leków przeciw zawrotom w dniu wizyty, jeśli to możliwe — tłumią oczopląs i mogą utrudnić rozpoznanie.
  • Zabierz wcześniejsze wyniki badań słuchu i obrazowych, jeśli je masz.
  • Przyjdź z osobą towarzyszącą, jeśli zawroty utrudniają Ci samodzielne poruszanie się. Próby położeniowe mogą chwilowo nasilić objawy.

Powyższy tekst ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy. Objawy opisane na tej stronie mogą mieć różne przyczyny — o postępowaniu w konkretnym przypadku decyduje lekarz po badaniu.

Umów się na wizytę

Najszybciej umówisz termin telefonicznie. Oddzwaniamy na nieodebrane połączenia.

Zapraszam do gabinetu we wtorki, po wcześniejszej rejestracji telefonicznej.