Przejdź do treści
chrapanie · dzieci

Chrapanie u dziecka to nie drobnostka

Dziecko, które chrapie i oddycha przez usta, nie „ma tak po tacie". Warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest przerośnięty migdałek gardłowy.

dr n. med. Magdalena Marków

Rodzice rzadko przychodzą do gabinetu z powodu samego chrapania dziecka. Zwykle powodem wizyty jest coś innego — nawracające zapalenia uszu, ciągły katar, niewyraźna mowa — a chrapanie wychodzi dopiero w rozmowie, często rzucone półżartem: „chrapie jak dorosły chłop, ma to po dziadku”.

Tymczasem u dziecka chrapanie nie jest cechą rodzinną. Jest objawem, że powietrze ma utrudnioną drogę przez górne drogi oddechowe. I warto wiedzieć, dlaczego to ma znaczenie.

Dlaczego u dzieci objawy wyglądają inaczej

U dorosłego z bezdechem sennym dominuje senność — przysypianie przed telewizorem, zmęczenie od rana. U dziecka jest odwrotnie: niedobór snu objawia się nadruchliwością, rozdrażnieniem i problemami z koncentracją.

To bardzo mylące. Dziecko niewyspane z powodu utrudnionego oddychania nocą sprawia wrażenie nadmiernie pobudzonego, nie sennego. W szkole bywa opisywane jako rozkojarzone i niespokojne. Bezdech senny nie jest wtedy pierwszą hipotezą, którą się rozważa — a powinien być jedną z nich.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę:

  • chrapanie prawie każdej nocy, nie tylko przy katarze,
  • przerwy w oddychaniu zauważone przez rodziców, po których dziecko gwałtownie łapie powietrze,
  • oddychanie przez usta także w ciągu dnia, stale otwarte usta,
  • niespokojny sen — dziwne pozycje, odchylona do tyłu głowa, spadanie z łóżka,
  • nocne poty, powrót moczenia nocnego u dziecka, które już nie moczyło,
  • poranne zmęczenie, trudność z budzeniem,
  • nadruchliwość, drażliwość, problemy z uwagą w ciągu dnia,
  • mowa nosowa, jakby dziecko stale było zakatarzone,
  • brak apetytu i wolniejsze przybieranie na wadze.

Najczęstsza przyczyna: migdałek gardłowy

U dzieci najczęstszym powodem jest przerost migdałka gardłowego — potocznie „trzeciego migdała”. Znajduje się wysoko z tyłu nosa, nie widać go przez otwarte usta i nie da się go ocenić latarką. Potrzebny jest wziernik lub endoskop.

Migdałek gardłowy naturalnie rośnie u dzieci w wieku 3–6 lat, a potem zanika. Problem pojawia się, gdy rozrośnie się na tyle, że blokuje przepływ powietrza przez nos, a często także ujścia trąbek słuchowych. Stąd charakterystyczny zestaw dolegliwości, które występują razem:

  • niedrożny nos i oddychanie przez usta,
  • chrapanie,
  • nawracające zapalenia uszu i płyn w uchu środkowym,
  • niedosłuch przewodzeniowy, który bywa mylony z nieuważnością,
  • nawracające zapalenia zatok.

Drugą częstą przyczyną jest przerost migdałków podniebiennych — tych widocznych w gardle. Bywa, że oba problemy występują jednocześnie.

Dlaczego nie warto czekać, aż samo przejdzie

Zdanie „z tego się wyrasta” bywa prawdziwe, ale nie zawsze i nie bez kosztów. Długotrwałe oddychanie przez usta w okresie intensywnego wzrostu wpływa na to, jak rozwija się twarz i zgryz: podniebienie zwęża się, żuchwa cofa, zęby ustawiają się nieprawidłowo. Te zmiany nie cofają się same po ustąpieniu przyczyny — wymagają potem leczenia ortodontycznego.

Jeśli dodatkowo w uchu środkowym utrzymuje się płyn, dziecko przez wiele miesięcy słyszy gorzej w okresie, w którym uczy się mówić. To realnie opóźnia rozwój mowy.

Nie chodzi więc o to, żeby panikować po pierwszej chrapiącej nocy w trakcie kataru. Chodzi o to, żeby nie ignorować objawu, który trwa miesiącami.

Jak wygląda wizyta

Badanie jest krótkie i bezbolesne. Oglądam nos, gardło i uszy, oceniam wielkość migdałków i drożność nosa. U współpracującego dziecka wykonuję endoskopię nosa po znieczuleniu w sprayu — jest odczuwana jako nieprzyjemna, ale nie boli i zajmuje mniej niż dwie minuty.

Zwykle wykonuję też tympanometrię — kilkusekundowe badanie na każde ucho, które wykrywa płyn w uchu środkowym niewidoczny w zwykłym badaniu. W razie potrzeby kieruję na badanie słuchu.

Kilka rzeczy pomaga, żeby wizyta przebiegła spokojnie:

  • nie zapowiadaj badania jako czegoś strasznego, ale też nie obiecuj, że „nic się nie będzie działo” — lepiej powiedzieć, że pani doktor zajrzy do uszka i do noska,
  • zapisz, ile razy w ostatnim roku dziecko miało zapalenie ucha albo anginę,
  • zabierz książeczkę zdrowia i wcześniejsze wyniki,
  • jeśli masz, nagraj kilka minut snu dziecka telefonem. To jedna z najbardziej przydatnych informacji, jakie mogę dostać.

Co dalej

Postępowanie zależy od tego, co jest przyczyną i jak nasilone są objawy. Część dzieci wymaga tylko leczenia alergii albo przewlekłego nieżytu nosa. U części wskazane jest usunięcie migdałka gardłowego, czasem razem z migdałkami podniebiennymi — zabieg wykonywany w znieczuleniu ogólnym, po którym dzieci zwykle szybko wracają do formy. U dzieci z podejrzeniem bezdechu sennego potrzebne bywa badanie snu.

Podsumowanie

Dziecko, które chrapie prawie każdej nocy, oddycha przez usta i budzi się zmęczone, nie „ma tak po dziadku”. Warto obejrzeć nos i uszy, zamiast czekać, aż samo minie — bo część konsekwencji nieleczonej niedrożności nosa w okresie wzrostu zostaje na dłużej.

Ten wpis ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnozy. Jeśli opisane objawy dotyczą Ciebie, skontaktuj się z lekarzem — o postępowaniu decyduje badanie, nie artykuł.

Przeczytaj też

Umów się na wizytę

Najszybciej umówisz termin telefonicznie. Oddzwaniamy na nieodebrane połączenia.

Zapraszam do gabinetu we wtorki, po wcześniejszej rejestracji telefonicznej.