„Słyszę dobrze, tylko mi piszczy w uchu” — to zdanie słyszę w gabinecie niemal codziennie. I rozumiem, skąd się bierze: szum jest głośny i natrętny, a rozmowy przebiegają bez problemów. Skoro więc słuch działa, po co badać słuch?
Okazuje się, że warto. U znacznej części osób zgłaszających się z szumem usznym badanie słuchu pokazuje ubytek, którego pacjent w codziennym życiu nie zauważa.
Dlaczego można nie zauważyć ubytku słuchu
Mowa ludzka to dźwięki mieszczące się głównie w niskich i średnich częstotliwościach. Tymczasem uszkodzenie słuchu — zwłaszcza po hałasie i związane z wiekiem — zaczyna się zwykle od najwyższych częstotliwości, czyli od zakresu, który w rozmowie niemal nie bierze udziału.
Efekt jest taki, że można mieć wyraźny ubytek w górnym zakresie słuchu i jednocześnie bez trudu rozmawiać przez telefon. Pierwsze objawy, które pacjenci zauważają sami, są zwykle niespecyficzne:
- trudność ze zrozumieniem mowy w hałaśliwym miejscu — restauracji, na przyjęciu,
- konieczność podgłaśniania telewizora bardziej niż kiedyś,
- wrażenie, że rozmówca mówi niewyraźnie, choć inni go rozumieją,
- zmęczenie po dniu pełnym rozmów.
I często właśnie wtedy — zanim pojawi się cokolwiek z tej listy — jako pierwszy zgłasza się szum.
Skąd się bierze związek szumu z niedosłuchem
Najlepiej tłumaczy go obraz, którego używam w gabinecie: ucho przestaje dostarczać do mózgu część sygnału, a mózg próbuje ten brak uzupełnić. Podkręca wzmocnienie w tych zakresach, w których nic nie przychodzi — i zaczyna „słyszeć” własny szum tła.
Dlatego szum bardzo często pojawia się w tym samym zakresie częstotliwości, w którym jest ubytek słuchu. To nie przypadek, że pacjenci z ubytkiem po hałasie opisują wysoki pisk, a nie niski buczący dźwięk.
Ma to jedną bardzo praktyczną konsekwencję: jeśli przyczyną szumu jest niedosłuch, to uzupełnienie brakującego sygnału potrafi zmniejszyć odbieranie szumu. U części osób dobrze dopasowany aparat słuchowy działa więc na dwa fronty jednocześnie.
Co to znaczy w praktyce
Jeśli masz szum uszny, badanie słuchu ma sens nawet wtedy — a może zwłaszcza wtedy — gdy uważasz, że słyszysz dobrze. Z trzech powodów:
- Ustala przyczynę. Prawidłowy audiogram kieruje diagnostykę w inną stronę niż audiogram z ubytkiem. To zmienia dalsze postępowanie.
- Daje punkt odniesienia. Audiogram sprzed pięciu lat jest bezcenny, gdy trzeba ocenić, czy coś się pogorszyło. Bez niego zostaje zgadywanie.
- Wyłapuje asymetrię. Ubytek wyraźnie większy w jednym uchu to sytuacja, która wymaga dalszej diagnostyki — niezależnie od tego, jak dobrze się słyszy.
Samo badanie zajmuje kwadrans, jest bezbolesne i nie wymaga żadnego przygotowania.
Kiedy nie czekać
Są sytuacje, w których nie warto planować wizyty „na spokojnie”, tylko zgłosić się w ciągu najbliższych dni:
- szum pojawił się nagle i towarzyszy mu wyraźne pogorszenie słuchu w jednym uchu,
- szum jest tętniący, słyszalny w rytm bicia serca,
- dołączyły do niego zawroty głowy albo osłabienie mięśni twarzy,
- pojawił się po urazie głowy.
Nagły niedosłuch jednostronny traktuje się jako stan pilny — im wcześniej rozpocznie się postępowanie, tym większa szansa na poprawę.
Podsumowanie
Szum uszny i niedosłuch to bardzo często dwie strony tego samego zjawiska, tylko jedna z nich jest znacznie bardziej słyszalna. Jeśli szum Ci towarzyszy, nie zakładaj, że skoro rozmowy przebiegają normalnie, to słuch jest w porządku. Godzina w gabinecie wystarczy, żeby to sprawdzić — i żeby wiedzieć, od czego zaczynać.